Η ηλεκτρική ενέργεια θα φορολογείται με χαμηλότερο συντελεστή από τα ορυκτά καύσιμα σε ολόκληρη την Ένωση, βάσει ενός σχεδίου που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναμένεται να παρουσιάσει τον επόμενο μήνα, σύμφωνα με δύο αξιωματούχους της ΕΕ που μίλησαν στο Politico. Το σχτικό έγγραφο της ΕΕ έχει τίτλο Temporary Iran Crisis Energy Framework και αφορά ένα προσχέδιο ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη θέσπιση ενός Προσωρινού Πλαισίου Κρίσης για την Ενέργεια το 2026.

Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την τροφοδοσία της ΕΕ με περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από πυρηνικούς σταθμούς και ανανεώσιμες πηγές

Στόχος του σχεδίου αυτού είναι η παροχή κρατικών ενισχύσεων για τη στήριξη τομέων που πλήττονται από την κατακόρυφη αύξηση των τιμών ενέργειας λόγω της γεωπολιτικής έντασης στο Ιράν και του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ .

Η πρωτοβουλία αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική για την τροφοδοσία της ΕΕ με περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από πυρηνικούς σταθμούς και ανανεώσιμες πηγές, όπως ηλιακοί συλλέκτες, ανεμογεννήτριες και υδροηλεκτρικά φράγματα.

Η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η αποτελεσματικότερη στρατηγική για την επίτευξη της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, τη δομική μείωση των τιμών ενέργειας και την παροχή της καθαρής, άφθονης και εγχώριας ενέργειας που απαιτείται για την τροφοδοσία της οικονομίας του μέλλοντος, αναφέρει το προσχέδιο της ΕΕ. Ωστόσο, επισημαίνει πως οι πρόσφατες εξάρσεις στις τιμές της ενέργειας απαιτούν μια απόκριση με στοχευμένες λύσεις για τη διασφάλιση προσιτής και διαθέσιμης ενέργειας, λαμβάνοντας υπόψη την τεχνολογική ουδετερότητα και τις ιδιαίτερες συνθήκες των κρατών μελών.

«Αυτή είναι η δεύτερη κρίση ορυκτών καυσίμων μέσα σε λίγα μόλις χρόνια. Πρέπει να αυξήσουμε την εγχώρια, προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα, αναφερόμενη στην ενεργειακή κρίση του 2022 μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. «Ο στόχος μας είναι πολύ σαφής… η μετατόπιση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προς τις ανανεώσιμες πηγές και την πυρηνική ενέργεια».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ετοιμάζει μια σειρά μέτρων τις επόμενες εβδομάδες, προκειμένου να προστατεύσει την Ένωση από τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου με το Ιράν. Οι απειλές επιθέσεων από την Τεχεράνη και ο αμερικανικός αποκλεισμός έχουν οδηγήσει σε ακινητοποίηση τα φορτηγά πλοία και τα τάνκερ που μεταφέρουν πετρέλαιο και φυσικό αέριο από τον Κόλπο μέσω των Στενών του Ορμούζ. Περίπου το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου προέρχεται από την περιοχή, οπότε το αδιέξοδο αυτό έχει προκαλέσει εκτόξευση των τιμών των καυσίμων.

«Από την αρχή της σύγκρουσης — πριν από 44 ημέρες — το κόστος των εισαγωγών ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί κατά πάνω από 22 δισεκατομμύρια ευρώ», δήλωσε η φον ντερ Λάιεν.

Η Επιτροπή έχει προγραμματίσει να παρουσιάσει στις 22 Απριλίου μια ανακοίνωση πολιτικής που θα περιγράφει προσωρινές έκτακτες αλλαγές στους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, ώστε να επιτραπεί στις κυβερνήσεις να παρέχουν οικονομική στήριξη στις επιχειρήσεις που έχουν πληγεί περισσότερο από την ενεργειακή κρίση.

Η φορολογική πρωτοβουλία θα αποτελεί μέρος του ενεργειακού πακέτου, το οποίο αναμένεται στις 19 Μαΐου, μαζί με ένα «σχέδιο δράσης για την ηλεκτροκίνηση» που θα περιλαμβάνει έναν φιλόδοξο στόχο, δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής.

Η παροχή φορολογικών ευνοϊκών ρυθμίσεων στην ηλεκτρική ενέργεια θα συμβάλει στη μείωση της τιμής μακροπρόθεσμα και θα προσελκύσει περαιτέρω επενδύσεις στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, ανέφερε ένας από τους αξιωματούχους.

Ωστόσο, τα φορολογικά νομοσχέδια απαιτούν την υποστήριξη όλων των πρωτευουσών της ΕΕ για να περάσουν από τη νομοθετική διαδικασία των Βρυξελλών. Η Επιτροπή δεν κατάφερε να μειώσει το φορολογικό βάρος στην ηλεκτρική ενέργεια στο πλαίσιο της Οδηγίας για τη φορολογία της ενέργειας, αφού μερικές χώρες αντιτάχθηκαν στις προσπάθειες επιβολής φόρων στα καύσιμα αεροσκαφών και πλοίων.

Ποιοι κλάδοι της οικονομίας της ΕΕ θα στηριχθούν

Σύμφωνα με το προσχέδιο της ΕΕ, οι τομείς που χρήζουν στήριξης έχουν υψηλή εξάρτηση από τα καύσιμα και την ενέργεια:

-Γεωργία: Οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων αυξήθηκαν κατά 58% σε σύγκριση με το 2024. Η Επιτροπή σχεδιάζει ένα “Σχέδιο Δράσης για τα Λιπάσματα” (Fertiliser Action Plan) για τη διασφάλιση της επισιτιστικής ασφάλεια.

-Αλιεία: Οι τιμές των ναυτιλιακών καυσίμων ξεπέρασαν το όριο βιωσιμότητας του στόλου, απειλώντας με παύση δραστηριοτήτων πολλές επιχειρήσεις.

-Χερσαίες Μεταφορές: Το ντίζελ αυξήθηκε κατά 21% τον Μάρτιο του 2026, συμπιέζοντας τα ήδη χαμηλά περιθώρια κέρδους (2-3%) των μεταφορέων.

-Θαλάσσιες Μεταφορές: Έμφαση δίνεται στη διατήρηση της συνδεσιμότητας εντός της ΕΕ και των νησιωτικών οικονομιών.

-Ενεργοβόρες Βιομηχανίες: Μέσω προσαρμογών στο υφιστάμενο πλαίσιο CISAF για την αντιμετώπιση των αιχμών στις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας

Για να κριθούν συμβατές, οι ενισχύσεις πρέπει να πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια:

-Χρονικό Όριο: Πρέπει να χορηγηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2026.

-Μορφή Ενίσχυσης: Άμεσες επιχορηγήσεις, φορολογικά πλεονεκτήματα, εγγυήσεις, δάνεια ή ίδια κεφάλαια.

-Ένταση Ενίσχυσης: Μπορεί να καλύψει έως το 50% του πρόσθετου κόστους καυσίμων ή λιπασμάτων (ή έως 100% για επιστρεπτέα μέσα).

-Αποκλεισμοί: Δεν δικαιούνται ενίσχυση επιχειρήσεις που ήταν ήδη σε δυσχέρεια πριν από την κρίση (28 Φεβρουαρίου 2026), με εξαίρεση τις πολύ μικρές και μικρές επιχειρήσεις υπό όρους.

Παρεμβάσεις για την ηλεκτρική ενέργεια

Για την ηλεκτρική ενέργεια, η Επιτροπή προτείνει στοχευμένες παρεμβάσεις για την άμβλυνση των επιπτώσεων από τις ακραίες τιμές χονδρικής, διασφαλίζοντας παράλληλα τη μακροπρόθεσμη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας.

Συγκεκριμένα, προτείνονται τα εξής:

-Προσαρμογή του Πλαισίου CISAF: Προτείνεται αυξημένη ευελιξία και υψηλότερη ένταση ενισχύσεων στο πλαίσιο για το Clean Industrial Deal, χωρίς να απαιτούνται πρόσθετες δεσμεύσεις για απανθρακοποίηση.

-Κάλυψη Κόστους Χονδρικής: Επιτρέπεται στα κράτη μέλη να καλύπτουν έως και το 70% της ετήσιας μέσης τιμής χονδρικής στην εκάστοτε ζώνη προσφοράς.

-Επιδότηση Παραγωγής από Φυσικό Αέριο: Τα κράτη μέλη μπορούν να εξετάσουν μεταβατικά μέτρα για την επιδότηση του κόστους καυσίμου στην ηλεκτροπαραγωγή από φυσικό αέριο, υπό αυστηρές προϋποθέσεις (χρονικά περιορισμένα, αποφυγή στρεβλώσεων στην αγορά, διασφάλιση μετακύλισης του οφέλους στους καταναλωτές).

-Σωρευτική Ενίσχυση (ETS): Επιτρέπεται η σώρευση ενισχύσεων με αυτές των κατευθυντήριων γραμμών για το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS) έως το 50% για την ίδια επιλέξιμη κατανάλωση.

-Φορολογικές Ελαφρύνσεις: Τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόσουν προσωρινές μειώσεις στους ειδικούς φόρους κατανάλωσης καυσίμων, τηρώντας τα ελάχιστα όρια της Οδηγίας για τη Φορολογία της Ενέργειας.

-Επιπλέον, η Επιτροπή τονίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση παραμένει η βασική στρατηγική για τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και τη δομική μείωση των τιμών στο μέλλον

Φόρος αλληλεγγύης

Η Αυστρία, η Γερμανία, η Ιταλία, η Πορτογαλία και η Ισπανία κάλεσαν επίσης την Επιτροπή να προτείνει έναν προσωρινό φόρο επί των έκτακτων κερδών που αποκομίζουν ορισμένες εταιρείες ενέργειας χάρη στην κρίση.

«Η εξεύρεση μιας ευρωπαϊκής λύσης είναι η σωστή προσέγγιση», έγραψαν οι υπουργοί Οικονομικών των χωρών αυτών σε επιστολή τους. «Αυτό θα επέτρεπε τη χρηματοδότηση προσωρινών μέτρων ανακούφισης, ιδίως για τους καταναλωτές, και τον περιορισμό του αυξανόμενου πληθωρισμού, χωρίς να επιβαρύνονται περαιτέρω οι δημόσιοι προϋπολογισμοί.»

Οι χρεωμένες κυβερνήσεις, όπως η Ιταλία, βρίσκονται υπό ιδιαίτερη πίεση. Αγωνίζονται να βρουν διαθέσιμα κεφάλαια στα δημόσια ταμεία για να αμβλύνουν τον αντίκτυπο της κρίσης, η οποία αναμένεται να επιβαρύνει την ανάπτυξη της ΕΕ και να ωθήσει τις τιμές προς τα πάνω — ένα φοβερό οικονομικό κοκτέιλ που ονομάζεται στασιμοπληθωρισμός.

Ένας φόρος έκτακτων κερδών θα ήταν ευκολότερο να εισαχθεί βάσει των κανόνων έκτακτης ανάγκης της ΕΕ, οι οποίοι θα απαιτούσαν μόνο ειδική πλειοψηφία για να συμφωνηθεί το προσωρινό μέτρο. Ωστόσο, η ιδέα δεν έπεισε όλους κατά τη συνεδρίαση του Σώματος των Επιτρόπων τη Δευτέρα, ανέφεραν οι αξιωματούχοι, μεταθέτοντας το βάρος της λήψης πολιτικής απόφασης στους ηγέτες της ΕΕ, οι οποίοι θα συναντηθούν την επόμενη εβδομάδα.

Τουλάχιστον, η Επιτροπή θα μπορούσε να μοιραστεί τις βέλτιστες πρακτικές και τα διδάγματα που αντλήθηκαν από την τελευταία ενεργειακή κρίση του 2022 με τις πρωτεύουσες της ΕΕ που επιθυμούν να εφαρμόσουν τον φόρο αλληλεγγύης.