Η Ευρώπη χρειάζεται επειγόντως να προχωρήσει προς την κατεύθυνση δημιουργίας συνασπισμών των προθύμων για να αντιμετωπίσει τις γεωπολιτικές απειλές που διαμορφώνονται, δηλώνει στη συνέντευξή της στα «ΝEA» η Κορνίλια Βολ, πρόεδρος της Σχολής Hertie στο Βερολίνο.

«Η Ευρώπη πρέπει να αναρωτηθεί πώς μπορεί να διασφαλίσει ένα πλαίσιο στο οποίο μπορεί να λειτουργήσει»

Η γερμανογαλλίδα πολιτική οικονομολόγος, η οποία θα συμμετέχει στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών (22-25 Απριλίου), θεωρεί πάντως ότι, παρότι έτσι θα δημιουργηθεί μια Ευρώπη πολλών ταχυτήτων, η εξέλιξη δεν αποτελεί κίνδυνο.

Οδεύουμε προς μια νέα ρήξη στις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ;

Θα έλεγα ναι. Βλέπουμε σε μεγάλο βαθμό την απρόβλεπτη φύση των ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ δεν είναι αξιόπιστος εταίρος. Ο Τραμπ λέει κάτι τη μiα μέρα και κάτι άλλο την επόμενη. Το μέλλον του ΝΑΤΟ είναι συνεχώς στον αέρα. Η Ευρώπη πρέπει να αναρωτηθεί πώς μπορεί να διασφαλίσει ένα πλαίσιο στο οποίο μπορεί να λειτουργήσει, να κατανοήσει τις συνέπειες του τι σημαίνει να είναι πιο μόνη της.

Η Ευρώπη μόνη της: Τι θα σήμαινε αυτό στην πραγματικότητα, όταν δυσκολεύεται να έχει μια φωνή, όπως βλέπουμε στον πόλεμο στο Ιράν;

Η εξωτερική πολιτική και η άμυνα είναι περίπλοκα ζητήματα, επειδή εντός της ΕΕ υπάρχουν περιοχές συναίνεσης και δεν μπορείς να επιτύχεις συναίνεση με 27 κράτη-μέλη. Πρέπει να υπάρξει το θάρρος για τη δημιουργία θεσμικής καινοτομίας ώστε να αναπτύσσονται στρατηγικές, για παράδειγμα, αμυντικές στρατηγικές, με έναν μικρότερο αριθμό χωρών που είναι πρόθυμες να προχωρήσουν και στη συνέχεια να ακολουθήσουν οι άλλες αργότερα.

Στη Μέση Ανατολή πιο συγκεκριμένα τα κράτη-μέλη που έχουν την ικανότητα να συμβάλουν σε κάποιο είδος αντίδρασης είναι αυτά που πρέπει να προχωρήσουν. Απαιτείται ισχυρή πολιτική βούληση και θάρρος από τις χώρες που είναι πρόθυμες να ηγηθούν. Είναι δύσκολο να δούμε ποιες θα είναι αυτές, αλλά θα είναι ομάδες χωρών και όχι ολόκληρη η ΕΕ.

Η Κορνίλια Βολ

Διατρέχουμε, όμως, έτσι τον κίνδυνο να έχουμε μια Ευρώπη πολλαπλών ταχυτήτων;

Ναι, θα έχουμε μια Ευρώπη πολλαπλών ταχυτήτων. Δεν αποτελεί κίνδυνο επειδή πάντα είχαμε μια Ευρώπη πολλαπλών επιπέδων. Πολλές πρωτοβουλίες ξεκίνησαν από μερικά κράτη-μέλη και στη συνέχεια έγιναν ευρύτερες. Αυτό ίσχυε για τη Σένγκεν, το ίδιο για την ευρωζώνη. Αλλά θα πρέπει οι Ευρωπαίοι να αναρωτηθούν τι μπορούμε να κάνουμε για να προχωρήσουμε πραγματικά.

Τι είδους αποφάσεις χρειάζονται για να κινηθεί η Ευρώπη προς την κατεύθυνση αυτή;

Πρέπει να σκεφτούμε σοβαρά τα δικαιώματα βέτο ορισμένων από τα μέλη. Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε την ΕΕ από το να μπλοκάρει από ένα ή δύο κράτη-μέλη που έχουν μια πολύ διαφορετική ατζέντα. Η θεσμική αυτή σκέψη τώρα καθίσταται πολύ επείγουσα. Το θεσμικό πλαίσιο για τη λήψη αποφάσεων χρειάζεται αναθεώρηση. Χρειάζεται ένας εντελώς διαφορετικός τρόπος σκέψης για το τι χρειάζεται για να γίνει κανείς μέλος της ΕΕ και να λειτουργήσει με αυτή.

Στην Ουκρανία, για παράδειγμα, αν η ΕΕ αποφασίσει ότι η κατάσταση της Ουκρανίας δικαιολογεί μια διαφορετική πορεία, τότε πρέπει πραγματικά να σκεφτεί πώς είναι δυνατόν να τους δώσουμε κάποιο είδος ένταξης και στη συνέχεια να τους αφήσουμε να ολοκληρώσουν τις διαδικασίες. Αν γίνει, θα ισχύει αυτό και για τα Δυτικά Βαλκάνια και για άλλες χώρες που επιδιώκουν την ένταξη.

Πρέπει να εγκαταλείψουμε ορισμένους από τους προηγούμενους θεσμικούς μηχανισμούς για να προχωρήσουμε εν μέσω των περιορισμών και των γεωπολιτικών απειλών που αντιμετωπίζουμε σήμερα.

Αυτή η νέα κατεύθυνση των συνασπισμών των προθύμων ή της ενισχυμένης συνεργασίας γίνεται αναγκαία και λόγω της έλλειψης ενός ισχυρού γαλλογερμανικού άξονα;

Ο γαλλογερμανικός άξονας δεν ανταποκρίνεται στις προσδοκίες. Δεν αποδίδει. Οταν η Ευρώπη αποτελούνταν από λιγότερες χώρες, ήταν σημαντικός επειδή ήταν αυτός ο συνασπισμός των προθύμων που τραβούσε όλους τους άλλους. Η Ευρώπη είναι πλέον ευρύτερη και θα μπορούσε να έχει άλλους συνασπισμούς που την τραβούν προς τα εμπρός. Δεν χρειάζεται να είναι ο γαλλογερμανικός.

Η ηγεσία, αν δεν πρόκειται να είναι η Γαλλία και η Γερμανία, μπορεί να προέρχεται από άλλες ομάδες χωρών. Αυτό που είναι διαφορετικό σήμερα σε σχέση με παλαιότερα είναι η απόλυτα επείγουσα ανάγκη να υπάρχει κάποιος που θα τραβάει την Ευρώπη προς τα εμπρός. Προηγουμένως δεν ήταν τόσο ισχυρός επειδή οι ΗΠΑ ήταν εκεί παρέχοντας σταθερότητα. Τώρα βρισκόμαστε σε μια εποχή πολυκρίσεων. Δεν θα είναι πλέον οι ΗΠΑ για να παρέχουν σταθερότητα.

Η Γερμανία για πολύ καιρό ήταν ευτυχής να αναθέτει την ασφάλεια της εντός του ΝΑΤΟ ή σε διατλαντικό επίπεδο. Αλλά η Γερμανία πρέπει να αναρωτηθεί τι κάνουμε σε έναν κόσμο όπου οι ΗΠΑ δεν παρέχουν πλέον τη σταθερότητα. Η απάντηση σε αυτό το ερώτημα είναι ότι θα πρέπει να προέρχεται από την Ευρώπη. Επείγει να βρεθούν εκείνοι που είναι πρόθυμοι να ηγηθούν.

Δεν είναι αντίφαση να πούμε ότι προσπαθούμε ακόμα να έχουμε μια σχέση με τις ΗΠΑ σε όλους τους τομείς, επιστήμη, άμυνα, οικονομία κ.λπ. αλλά γνωρίζουμε επίσης ότι διαλύονται οι πολυμερείς θεσμοί, επειδή οι ΗΠΑ αποσύρονται. Πρέπει να υπάρχει πάροχος ενός πλαισίου. Οι ΗΠΑ έχουν καταστήσει σαφές ξανά και ξανά ότι δεν θα είναι πλέον προτεραιότητά τους.

Οσον αφορά πιο συγκεκριμένα τον πόλεμο στο Ιράν, θεωρείτε ότι τελικά οι ευρωπαϊκές χώρες θα εμπλακούν στο άνοιγμα του Ορμούζ μετά την «καυτή» περίοδο του πολέμου;

Αυτή είναι η γραμμή της γερμανικής κυβέρνησης. Μπορούν να φανταστούν να συνοδεύουν πλοία μέσω του Στενού του Ορμούζ, για παράδειγμα, στρατιωτικά, αλλά μόνο όταν τελειώσει η «καυτή» περίοδος. Η επιθυμία να εμπλακούν σε έναν «καυτό» πόλεμο που δεν είναι δική τους δημιουργία είναι πολύ περιορισμένη.

Στην καυτή φάση του πολέμου το πλεονέκτημα του Ιράν είναι ότι μπορεί να πάρει όμηρο ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία. Αυτό γίνεται αισθητό πολύ περισσότερο στην Ασία παρά στις ευρωπαϊκές χώρες. Ολος ο κόσμος έχει συμφέρον να ανοίξει ξανά αυτό το σημείο και ίσως η απόσυρση των ΗΠΑ από έναν καυτό πόλεμο να δώσει μια ευκαιρία να γίνει.

Premium έκδοση «Τα ΝΕΑ»