Η αποχώρηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ δεν απαιτεί πολύπλοκες νομικές ακροβασίες. Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ μπορεί να παρακάμψει τα θεσμικά αναχώματα του Κογκρέσου και να αδρανοποιήσει πλήρως τη Συμμαχία εκ των έσω, βασιζόμενη αποκλειστικά σε εκτελεστικές αποφάσεις.

Ακολουθούν τα πέντε στρατηγικά σενάρια μέσω των οποίων μπορεί να επιτευχθεί η λειτουργική ασφυξία του οργανισμού, όπως τα παρουσιάζει η ανάλυση του Politico.

Σενάριο 1: Η de facto απονεύρωση του Άρθρου 5 και της συλλογικής αποτροπής

Το θεμέλιο του ΝΑΤΟ δεν είναι αποκλειστικά η στρατιωτική του ισχύς, αλλά η απόλυτη βεβαιότητα της αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση εξωτερικής απειλής. Ο Αμερικανός πρόεδρος δεν χρειάζεται να αποχωρήσει επίσημα από τη Συνθήκη για να την καταστήσει ανενεργή. Αρκεί μια δημόσια διακήρυξη ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρέχουν εγγυήσεις ασφαλείας υπό αυστηρές προϋποθέσεις, αφήνοντας απροστάτευτα τα κράτη-μέλη που θεωρείται ότι δεν εκπληρώνουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις (το όριο του 2% του ΑΕΠ). Μια τέτοια συναλλακτική προσέγγιση καταστρέφει άμεσα την αξιοπιστία της αποτροπής, δίνοντας το «πράσινο φως» σε αναθεωρητικές δυνάμεις να δοκιμάσουν τις αντοχές των ευρωπαϊκών συνόρων.

Σενάριο 2: Θεσμική παράλυση του Βορειοατλαντικού Συμβουλίου (NAC)

Το ΝΑΤΟ αποτελεί έναν οργανισμό που βασίζεται αυστηρά στην αρχή της ομοφωνίας. Αυτό το δομικό χαρακτηριστικό μπορεί να μετατραπεί στο απόλυτο εργαλείο αποδόμησής του, εάν το ισχυρότερο κράτος-μέλος αποφασίσει να λειτουργήσει παρελκυστικά. Μέσω των διπλωματικών της αντιπροσώπων, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να θέτει συστηματικά βέτο ή να προκαλεί σκόπιμες καθυστερήσεις στην έγκριση κομβικών αποφάσεων. Από την επικαιροποίηση των στρατηγικών σχεδίων άμυνας και τη διεξαγωγή κοινών ασκήσεων, μέχρι την ψήφιση των κοινών προϋπολογισμών, ο Λευκός Οίκος μπορεί να επιβάλει ένα καθεστώς επιχειρησιακής ασφυξίας, μετατρέποντας τη Συμμαχία σε έναν αδρανή γραφειοκρατικό μηχανισμό.

Σενάριο 3: Στρατηγική αποψίλωση πόρων και απόσυρση δυνάμεων

Παρότι το αμερικανικό Κογκρέσο έχει θεσπίσει νομοθετικά αναχώματα ενάντια στη μαζική απόσυρση στρατευμάτων από την Ευρώπη, ο ρόλος του Προέδρου ως Ανώτατου Διοικητή (Commander-in-Chief) παρέχει τεράστια ευελιξία. Η αμερικανική διοίκηση θα μπορούσε να αποσύρει τον μέγιστο επιτρεπτό αριθμό δυνάμεων και, το σημαντικότερο, να ανακαλέσει κρίσιμους «πολλαπλασιαστές ισχύος» (enablers). Η αφαίρεση δορυφορικών δικτύων πληροφοριών, μέσων στρατηγικής αερομεταφοράς, επιμελητείας και συστημάτων αντιπυραυλικής άμυνας —με το πρόσχημα κάλυψης επιχειρησιακών αναγκών σε άλλα θέατρα συμπλοκών, όπως η Μέση Ανατολή ή ο Ινδο-Ειρηνικός— θα άφηνε την ευρωπαϊκή άμυνα ουσιαστικά ανυπεράσπιστη, καθώς αυτές οι δυνατότητες δεν μπορούν να αναπληρωθούν βραχυπρόθεσμα.

Σενάριο 4: Γεωπολιτικός κατακερματισμός μέσω διμερών συμφωνιών

Μια ιδιαίτερα αποτελεσματική μέθοδος αποσάθρωσης του ΝΑΤΟ είναι η υποβάθμιση των πολυμερών δομών του προς όφελος διμερών (bilateral) συμφωνιών. Παρακάμπτοντας τη Συμμαχία, οι ΗΠΑ μπορούν να προσφέρουν μεμονωμένες εγγυήσεις ασφαλείας και εξοπλιστικά προγράμματα σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Αυτή η τακτική του «διαίρει και βασίλευε» θα καταλύσει τη βορειοατλαντική αλληλεγγύη. Κράτη με διαφορετικές γεωγραφικές αγωνίες θα ανταγωνίζονταν για την εύνοια του Λευκού Οίκου, ενώ η έννοια της ενιαίας ομπρέλας ασφαλείας θα έδινε τη θέση της σε έναν κατακερματισμένο χάρτη αμερικανικών εξαρτήσεων.

Σενάριο 5: Επιχειρησιακή απομόνωση και σιωπηρή υποβάθμιση της Διοίκησης

Πέραν των προφανών πολιτικών κινήσεων, υπάρχει και η επιλογή της εσωτερικής απαξίωσης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες κατέχουν τη ραχοκοκαλιά της ενσωματωμένης στρατιωτικής δομής της Συμμαχίας. Η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να εφαρμόσει μια τακτική «λευκής απεργίας»: να αφήσει κενές καίριες θέσεις διοίκησης, να υποβαθμίσει την ποιότητα της εκπροσώπησής της στα στρατηγεία ή, πιο καταστροφικά, να αρνηθεί τον διαμοιρασμό υψηλά διαβαθμισμένων πληροφοριών (Top Secret/SI) στα ευρωπαϊκά συστήματα. Μια τέτοια κίνηση θα «τύφλωνε» πρακτικά τη Συμμαχία, ακυρώνοντας την ικανότητά της να συντονίζει και να εκτελεί σύνθετες συνδυασμένες επιχειρήσεις.

Εν κατακλείδι, το ΝΑΤΟ δεν απειλείται από την ακύρωση των νομικών του κειμένων, αλλά από την έμπρακτη απαξίωσή του.

Εφόσον ο Τραμπ επιλέξει να εξαντλήσει αυτό το τακτικό οπλοστάσιο, η ιστορικότερη συμμαχία της Δύσης θα μετατραπεί σε ένα κενό γραφειοκρατικό κέλυφος, αφήνοντας την Ευρώπη γεωπολιτικά ακάλυπτη.